ستاد مرکزی اربعین|کمیته فرهنگی، آموزشی

banner-img banner-img-en
logo

 ادبیات و پژوهش


زائر یعنی دیدار بینی و بازبینی دیدار

چاپ
اگرچه زیارت مسیر و راه دیدن و مشاهدة جمال و صورت ظاهری و یا آثار و متعلقات آن است؛ اما بر اساس آموزه‌های دینی، کمال آن وقتی حاصل شود که انسان از این صورت‌ها جدا شود و تعالی حاصل کند به اسمی که مظهر آن است

اگرچه زیارت مسیر و راه دیدن و مشاهدة جمال و صورت ظاهری و یا آثار و متعلقات آن است؛ اما بر اساس آموزه‌های دینی، کمال آن وقتی حاصل شود که انسان از این صورت‌ها جدا شود و تعالی حاصل کند به اسمی که مظهر آن است؛ بدین معنا زیارت همانند هنر جلوه محسوس نامحسوس است و آن در صفحه و لوح بیرون و این در لوح جان و دل. و به تعبیر دیگر، زائر به‌دیدن مقام و مکان و آثاری می‌ر‌ود که جلوه محسوس دیدار است و نشانی از انعکاس‌دهندة آن مظاهر اسم الهی و اعیان ثابته است و از اینجاست که زیارت نحوی دیدار بینی و بازبینی دیدار است.

کشتی شکستگانیم ای باد شرطه برخیز
 

 

باشد که بازبینیم دیدار آشنا را
 

 

بنابراين زیارت واسطه‌ای برای تعالی به اسم الله می‌شود:

هردم از روی تو نقشی زندم راه خیال
 

 

با که گویم که در این پرده چه ها می‌بینم
 

 

   لذا زائر در مقام سالک، پس از جذبه و کشف و الهام الهی،‌ شور عشق حق در وجودش احیا می‌شود، حال آنکه در آغاز عشقش محدود بود.

عشق محبت مفرط است و آتشی است که در جان عاشق می‌افتد و درون او را مشتعل می‌کند و شعله این آتش درونی است که به سایر اعضا می‌رسد و او را خاضع و خاشع می‌کند؛ چنانچه اندرون را پاک و صافی می‌کند و بیرون را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. بنیاد این عشق بر معرفت عاشق نسبت به کمال و جمال معشوق نهاده می‌شود، ولی توریست نه نیازی به معرفت به این کمال دارد و نه راهی چنین برمی‌گزیند. او تماشاگر ظواهری است تا نهایت به حظ بصری برسد، و به همین جهت نه در درون آتشی افروخته و نه خضوعی در ظاهر دارد، در نهایت تکریم و تحسینی به خالق آثار می‌کند و تمتع بصری و حسی از آن بسنده می‌کند. و بعد می‌رود و تنها خاطره و یاد و تصویر آن در خاطرش ممکن است، باقی بماند.

ولی زائر به میزانی که به کمال و جمال زیارت‌شونده معرفت حاصل نماید و وصل به آن و همراه‌شدن به آن برای او مطلوب می‌گردد. بنابراين همواره عاشق می‌ماند و یاد یار و خیال معشوق با همه سوز و گدازها و اشتیاق‌ها در جان و لوح وجود او زنده و مشتعل است.[1]

زائر عاشقی است که در راه وصال به معشوق چندان پیش می‌رود تا غرض و اراده او در غرض و اراده معشوق فانی گردد. بدین ترتیب، زائر در سیر کمال خود آرام آرام در اندیشه معشوق و خیال محبوب غرق می‌شود؛ چنانچه در ادبیات زیارتی بارها تکرار شده که «بنفسی انت».

زائر خود را در محضر معشوق می‌یابد و با مراد خود در جان و ذهن خویش نزد عشق می‌بازد:

ز تو هر هدیه که بردم به خیال تو سپردم
 

 

که خیال شکرینت فرّ و سیمای تو دارد
 

 

 

اگر زائر به کمال معرفت این حضور و محضر دست یازد، به مرتبه کشف و شهود خیالی که متعلق به عالم مثال و خیال منفصل است، می‌ر‌سد، و دایم خود را در محضر می‌یابد و با آن سرخوش است. سخن حافظ ناظر بر چنین حالتی است:

خیال روی تو در هر طریق همره ماست
 

 

نسیم موی تو پیوند جان آگه ماست
 

 

 

در چنین صورت تعدد و دوگانگی بین زائر و معشوق از میان می‌رود. «من» نمی‌ماند، همه «او» می‌ماند، نگاه به بنا و جلای ظاهر، کاشی، معماری، آینه، خاک و رواق بی‌معناست، همه را «او» می‌ماند و زائر می‌تواند بگوید: «من زائرم و زائر منم.»

ز بس بستم خیال تو، « تو» گشتم پای تا سر «من»
 

 

«تو» آمد رفته رفته، رفت «من» آهسته آهسته
 

 

 

زائر بسان سالکی در این مرتبه از سیر و سلوک، یاد و خیال معشوق، اصالت می‌یابد و زائر مجذوب به مرتبه‌ای می‌رسد و به حالی از پرتو آن به «یاد یار» دست می‌یابد و این حال و یاد محرک و مونس اوست؛ چنانچه گویند: «جبرئیل با رنج بسیار به گنج یاد کردگار رسید، یادی که فخر همة سرمایه‌هاست.»

جبرئیل از بعد چندین ساله کار

یاد او فخر همه سرمایه‌هاست
گر ملایک را نبودی یاد او
 

 

یافت گنج یاد کردگار
ذکر او ارواح را پیرایه‌هاست
نیستندی بنده آزاد او
 

 

 

این همه تأکید بر اهمیت یاد معبود، بدان روست که اگر عاشق به ذکر محبوب و خیال معشوق و معبود بپردازد و یا غیر را در حساب نیاورد و به فراموشی بسپارد به جایی می‌رسد که می‌توان گفت:

چنان پرشد فضای سینه از دوست
 

 

که فکر خویش گم شد از ضمیرم
 

 

نهایت تربیت و صیرورت کمال انسانی، نفي انانيت است، آن وقت همه «او» مي‌شود و «خود» را در میان نمی‌بیند و بدین‌سان آماده وصال می‌گردد. در این مسیر، همة رنج‌ها و مشکلات آسان و بلکه لذت‌بخش است. اما اولین و مهم‌ترین مسئله برای توریست، امنیتی برای لذت و تقویت بهره‌های ظاهری است. از اين رو، مبنای کارکردی‌ تورها به میزان خدمات و اختصاص مکان‌ها و جاذبه‌هايي است که برای لذت مسافران ارائه می‌دهند. ولی زائر برای وصال، قرب و همرنگی با زیارت‌شونده و صاحبان آثار و مقاماتی می‌رود که هدف و مطلوب او خود اوست و هیچ به ظواهر و آثار نپرداختن، غرق در محبت بودن، بنده عشق بودن و ازهر دو جهان آزاد گشتن است:

صحبت حور نخواهم که بود عین قصور
 

 

از خیال تو اگر با دگری پردازم
 

 

 

این دلپذیرترین گونه عشق و محبت است و مرتبه‌ای است والا در قرب که اگر زائر عاشق بدان رسد نه عارف می‌ماند و نه معروف. تنها دیدار می‌ماند و بازبینی دیدار و بس. چنین شوری است که زائر را مستعد برای خدایی‌شدن و آراسته‌شدن به همة زیبایی‌ها و نیکی‌ها و صفات و خیراتی که محبوب و معشوق بدان آراسته و پسندیده است.

سایه‌ای بر دل ریشم مکن ای گنج مراد
 

 

که من این خانه به سودای تو ویران کردم
 

 

 

حال آیا با این طرز نگاه به زیارت، می‌توان بر بنیادها و مؤسسه‌هایی که بر تجارت و صنعت توریسم بنا شده‌اند، زائری را همراه کرد و بدو سپرد؟! و یا مأموریتی را به او داد که از اساس با آن بیگانه است و سنخیتی ندارد؟

 

1. ر.ک: عزیزالدین نسفی، الانسان الکامل، ص 115 ـ 116.


دانلود فایل پیوست
منابع: .
ارسال کننده: مدیر پورتال
 عضویت در کانال آموزش و فرهنگ اربعین

چاپ

برچسب ها زیارت اربعین سایت الربعین

مطالب مشابه


1
اربعین عطش‎‎های پرپر
کاروان خاطرات، بازگشته است از جایی که چهل روز گذشته است از ماتم‎های سرخ، از عطش‎های پرپر شده است
 1395/04/27
2
پژوهشی در اربعین حسینی(علیه السلام)
محسن رنجبر. حضور اهل بیت(علیهم السلام) در اولین اربعین شهادت امام حسین(علیه السلام) بر سر مزار آن حضرت در کربلا از مسائلی است که در قرون اخیر برخی محققان شیعه درباره آن تشکیک کرده اند. در مقابل، برخی دیگر از اندیشمندان، درصدد رد این تشکیک و اثبات اربعین اول شده اند. این نوشتار ابتدا به دلایل منکران اربعین اول پرداخته و در ادامه به پاسخ گویی آن ها می پردازد، سپس با استفاده از قراین و شواهد دیگر، دیدگاه موافقان اربعین اول را تأیید می کند.
 1395/04/27
3
تحقیقی در باره اربعین حسینی
مسئله اربعین سید الشهداء(علیه السلام) و این که آیا خاندان آن حضرت پس از رهایی از اسارت یزید قصد عزیمت به کربلا را داشته و نیز آیا توانسته اند در آن روز به زیارت آن مضجع شریف نایل آیند و مرقد مطهرش را زیارت کنند، از جمله مسائلی است که از دیرباز صاحب نظران در باره آن اختلاف نظر داشته و هریک با استشهاد به ادله تاریخی برای اثبات یا نفی آن تلاش کرده اند
 1395/04/27

نظرات


ارسال نظر


Arbaeentitr

 فعالیت ها و برنامه ها

 احادیث

 ادعیه و زیارات