ستاد مرکزی اربعین|کمیته فرهنگی، آموزشی

banner-img banner-img-en
logo

 ادبیات و پژوهش


اربعين در فرهنگ اهل بيت

چاپ
واژة «اربعين» در متون ديني و مجموعه‌هاي حديثي از ارزش والايي برخوردار است آثار حفظ چهل حديث روز و دعاي عهد در چهل صبح، کمال عقل در چهل سالگي، دعا براي چهل مؤمن، شهادت چهل مؤمن براي ميت، برگزاري عبادت در چهل شب چهارشنبه براي ديدار حضرت ولي عصر(ع) و بعثت غالب انبياء در چهل سالگي، از جملة مواردي است که ارزش و جايگاه اين اصطلاحي اسلامي و عرفاني را مشخص مي‌سازد.

عبدالکريم پاک نيا

واژة «اربعين» در متون ديني و مجموعه‌هاي حديثي از ارزش والايي برخوردار است آثار حفظ چهل حديث روز و دعاي عهد در چهل صبح، کمال عقل در چهل سالگي، دعا براي چهل مؤمن، شهادت چهل مؤمن براي ميت، برگزاري عبادت در چهل شب چهارشنبه براي ديدار حضرت ولي عصر(ع) و بعثت غالب انبياء در چهل سالگي، از جملة مواردي است که ارزش و جايگاه اين اصطلاحي اسلامي و عرفاني را مشخص مي‌سازد.

«اربعين» از اصطلاحات رايجي است که در متون اسلامي کاربرد زيادي دارد مثلاً در برخي از روايات به عنوان نماد کمال، حدي براي تصفية باطن و... قلمداد شده است. در اين نوشتار به مناسبت روز اربعين شهادت امام حسين(ع) برخي از موارد کاربرد اين واژة ارزشمند که در فرهنگ اسلامي به مناسبتهاي گوناگون از آن ياد شده و گاهي پيامهاي اخلاقي و دستورهاي الهي با آن همراه شده است، با اشاره به سي نکته تقديم مي‌شود:

1. شهادت چهل مؤمن

امام صادق(ع) فرمود: «اذا مات المؤمن فحضر جنازته اربعون رجلاً من المؤمنين و قالوا: اللهم انا لا نعلم منه الا خيراً و انت اعلم به منا قال الله تبارک و تعالي قد اجرت شهاداتکم و غفرت له ما علمت مما لا تعلمون؛[1] هر گاه يکي از اهل ايمان بميرد و بر جنازة او چهل نفر از مؤمنين حضور يابند و گواهي دهند که پروردگارا! ما به جز خوبي و نيکي از اين شخص نديده‌ايم و تو از ما داناتر هستي خداوند متعال مي‌فرمايد: من نيز شهادت شما را پذيرفتم و آنچه از بديها و گناهان از او مي‌دانستم که شما بي اطلاع بوديد همه را بخشيد».

همچنين امام صادق(ع) مي‌فرمايد: در بني اسرائيل عابدي بود که پيوسته به عبادت و راز و نياز اشتغال داشت خداوند متعال به حضرت داوود(ع) وحي فرستاد: اي داوود! اين مرد عباد فردي رياکار و غير مخلص است هنگامي که او مرد حضرت داوود (ع) به تشييع جنازه‌اش حاضر نشد اما چهل نفر از بني اسرائيل حضور يافتند و در درگاه الهي به نيکي و خوبيهاي ظاهري وي شهادت دادند و از خداوند طلب عفو و آمرزش براي وي نمودند. در هنگام غسل نيز چهل نفر ديگر چنين کردند و در هنگام دفن چهل نفر ديگر آمده بعد از گواهي به نيکمردي عابد از خداوند متعال آمرزش او را خوستار شدند در آن حال خداوند به حضرت داوود(ع) الهام کرد که من او را به خاطر شهادت آن عذه بخشيدم و اعمال بد و ريايي او را ناديده گرفتم.[2]

2. دعا براي چهل مؤمن

پيشواي ششم يکي از مهم‌ترين عوامل استجابت دعا را تقديم ديگر مؤمنين مي‌فرمايد: «من قدم اربعين من المؤمنين ثم دعاء استجيب له؛[3] هر کس چهل نفر از مؤمنين را در دعا کردن بر خود مقدم بدارد سپس حاجات خود را بطلبد دعاي او به اجابت خواهد رسيد. آن حضرت تأکيد مي‌فرمايد که اگر اين گونه دعا کردن در نماز شب و بعد از آن باشد تاثير بيشتري خواهد داشت[4] همچنين دعا کردن چهل مؤمن در قنوت نماز وتر در دل شبهاي تار اجابت دعا را نزديک‌تر و سريع‌تر مي‌نمايد.[5]

3. دعاي چهل نفره

دعا کردن هميشه خوب و يکي از سلاحهاي مؤمن و وسيلة ارتباط با پروردگار عالميان است هنگامي که انسان خود را از هر جهت درمانده و عاجز مي‌بيند با جان و دل زمزمه مي‌کند که:

سينه مالامال درد است اي دريغا مرهمي   دل ز تنهايي به جان آمد خدايا همدمي

در آن لحظات حساس دعا همچون نور اميدي در دل انسن مي‌تابد و دعا کننده علاوه بر آرامش درون، اعتماد به نفس، تلطيف روح، عشق و معرفت خويش را نيز به نمايش مي‌گذارد امام صادق(ع) در يکي از رهنمودهاي حکيمانة خويش ما را به دعاي دسته جمعي فرا مي‌خواند و مي‌فرمايد: اگر گروهي چهل نفره جمع شوند و خداي خويش را بخوانند مطمئناً دعاي آنان مستجاب خواهد شد و اگر چهل نفر نبودند گروه چهار نفره ده بار خدا را بخوانند که همين اثر را دارد و اگر بيش از يک نفر نباشد و چهل بار خدا را صدا بزند خداي عزيز و جبار خواستة او را برآورده خواهد کرد.[6]

4. آمرزش چهل گناه

حضرت باقر(ع) يکي از حقوق واجب مسلمانان بر عهدة همديگر را در حضور در تشييع جنازة آنان مي‌شمارد و با توجه به اهميت آن تاثير معنوي اين حضور را نيز بيان مي‌کند: «من حمل جنازة من اربع جوانبها غفرالله له اربعين کبيرة؛[7] کسي که جنازه‌اي را از چهار طرف حمل کند خداوند متعال چهل گناه کبيرة او را خواهد بخشيد.»

5. کمال در چهل سالگي

از مهم‌ترين نکاتي که در زندگي انسان وجود دارد و در مرحله تکامل معنوي و شخصيت وي موثر است رسيدن به مراتبي از سن و سال است که انسان کامل‌تر و پخته‌تر مي‌شود.

خداوند متعال در اين زمينه چهل سالگي را اوج کمال انساني مي‌داند و مي‌فرمايد: حتي اذا بلغ اشدة و بلغ اربعين سنة قال رب اورعني ان اشکر نعمتک التي انعمت علي و علي و الذي و ان اعمل صالحاً ترضيه و اصلح لي في ذريتي الي کنت اليک و اني من المسلمين.[8]

تا زماني که به کمال قدرت و رشد برسد و به چهل سالگي بالغ گردد مي‌گويد: پروردگارا! مرا توفيق ده تا شکر نعمتي را که به من و پدر و مادرم دادي، به جا آورم و کار شايسته‌اي انجام دهم که از آن خشنود باشي و فرزندان مرا صالح گردان! من به سوي تو بازمي‌گردم و توبه مي‌کنم و از مسلمان مي‌باشم.

6. آثار چهل روز اخلاص

امام رضا(ع) از پيامبر گرامي اسلام(ص) چنين نقل فرمود: ما اخلص عبدالله عزوجل اربعين صباحاً الا جرت ينابيع الحکمة من قلبه علي لسانه؛[9] هيچ بنده‌اي چهل روز اعمال خود را خالصانه به درگاه حضرت حق انجام نمي‌دهد، مگر اينکه خداوند متعال چشمه سارهاي حکمت را از قلب او به زبانش جاري مي‌سازد حافظ با اشاره به اين حديث مي‌گويد:

سحرگاه رهروي در سرزميني

همي گفت اين معنا با قريني

که اي صوفي شراب آنگه شود صاف

که در شيشه بماند اربعيني

7. ياران حضرت مهدي (ع)

هنگامي که حضرت مهدي (ع) ظهور مي‌کند هر يک از ياران و شيعيان آن حضرت معادل نيروي چهل مرد قدرت روحي و بدني خواهد داشت.

امام سجاد(ع) فرمود: اذا قام قائمنا اذهب الله عزوجل عن شيعنتنا العامة و جعل قلوبهم کزبر الحديد و جعل قوة الرجل منهم قوة اربعين رجلاً:[10] هر گاه قائم ما قيام کند خداوند متعال از شيعيان ما آفت بلا و سستي را دور خواهد کرد و دلهاي آنان را همانند پاره‌هاي آهن قوي و محکم مي‌نمايد و نيروهاي هر يک از آنان را معادل نيروي چهل مرد قرار خواهد داد.

8. چهل روز عزاي مؤمن

رسول گرامي اسلام (ص) در سفارشهاي خويش به جناب ابي ذر غفاري به اهميت و جايگاه والاي مؤمن در جهار اشاره کرده و فرموده است: «يا اباذر! ان الارض نتبکي علي المؤمن اذا مات اربعين صباحاً؛[11] اي ابوذر! هنگامي که مؤمني از دنيا مي‌رود زمين تا چهل روز براي فقدان او گريان و عزادار است».

ممکن است منشأ مجالس اربعين براي اموات مؤمنين همين روايت نبوي باشد.

9. زندگي چهل ساله

هنگامي که فرزدق شاعر قصيدة معروف خود را در مدح حضرت امام سجاد (ع) در حضور خليفة ستمگر عباسي، هشام بن عبدالملک، يا رشادت تمام قرائت کرد و مطلع آن چنين بود که:

هذا الذي تعرف البطحاء و طاته           و البيت يعرفه و الحل و الحرم

يعني، اين آقايي است که گامهاي او را سرزمين بطحاء بيت خدا و حل و حرم مي‌شناسد خليفه بر او خشم گرفت و دستور داد تا فرزدق را علاوه بر قطع حقوق به جرم دفاع از اهل بيت (ع) زنداني کنند؛ اما بعد از گذشت مدتي به دعاي امام چهارم (ع) آزاد شده امام زين العابدين (ع) براي کمک به فرزدق مبلغي را که چهل سال مخارج زندگي‌اش را کافي بود به حضورش فرستاد و فرمود: لو علمت انک نحتاج الي اکثر من ذلک لا عطيتک اي فرزدق! اگر مي‌دانستم بيش از چهل سال زنده خواهي بود بيشتر مي‌فرستادم علي بن يونس بياضي مي‌نويسد: دقيقاً بعد از چهل سال از آن تاريه فرزدق به ديار باقي شتافت و صداقت و کرامت امام چهار بر همگان روشن شد.[12]

10. بعثت انبياء در چهل سالگي

در روايت امده است که اکثر انبياء در چهل سالگي به رسالت مبعوث شده‌اند.[13] همچنان که رسول گرامي اسلام(ص) نيز در چهل سالگي به رسالت مبعوث گرديد.[14] امام باقر(ع) فرمود: «پيامبر اکرم(ص) در 63 سالگي از دنيا رفت، که آخر سال دهم هجرت بود آن حضرت بعد از ولد خويش هنگامي که چهل سالگي کامل گرديد، به پيامبري رسيد و 13سال ديگر در مکه بود که در 53 سالگي به مدينه هجرت کرد و بعد از ده سال در مدينه به سراي جاويدان منتقل شد.[15]

11. حفظ چهل حديث

حضرت رسول(ص) در زمينه پاسداري از فرهنگ و معارف اسلام مي‌فرمايد: «من حفظ من امتي اربعين حديثا مما يحتاجون اليه من امر دينهم بعثه الله يوم القيامة فقيهاً عالماً؛[16] هر کس از امت من چهل حديث از احاديث ديني مورد نياز جامعه را حفظ کند خداوند متعال او را در روز قيامت به عنوان فقيه و دانشمند محشور خواهد کرد».

براساس همين حديث دانشمندان بزرگ شيعه تلاش کرده‌اند که کتابهايي را به نامهاي الاربعين و چهل حديث از خود به يادگار بگذارند تا شايد مشمول اين کلام نوراني رسول گرامي اسلام بشوند، نظير: اربعين شيخ بهائي، اربعين شهيد اول، اربعين مجلسي دوم، اربعين جامي و چهل حديث امام خميني.

12. آثار گناه تا چهل روز

آثار گناهاني که انسان مرتکب مي‌شود تا چهل روز در روح و روان او باقي است امام صادق(ع) فرمود: «لا تقبل صلاة شارب الحمر اربعين يوماً الا ان يتوب؛[17] کسي که از شراب و مسکرات حرام استفاده کند تا چهل روز نمازش پذيرفته نمي‌شود مگر اينکه حقيقتاً توبه کند».

13. اصلاح تا چهل سالگي

اساساً افراد سعادتمند و کساني که به دنبال خوشبختي و کمال هستند تا سن چهل سالگي در اعمال و رفتارشان نشانه‌هاي اصلاح پيدا مي‌شود؛ اما اگر تا سن چهل سالگي تغييراتي در رفتارهاي زشت و ناپسند آنان ايجاد نگردد بعد از آن اصلاح آنان مشکل خواهد بود رسول گرامي اسلام(ص) در اين زمينه به مسلمانان هشدار داده و فرموده است: «اذا بلغ الرجل اربعين سنة و لم يغلب خيرة شرة قبل الشيطان بين عينيه و قال هذا وجه لا يفلح؛[18] هنگامي که شخص به سن چهل سالگي پا مي‌گذارد و کارهاي نيک او از اعمال زشتش بيشتر نباشد شيطان پيشاني او را بوسيده و مي‌گويد: اين چهره‌اي است که ديگر روي سعادت و خوشبختي را نخواهد ديد و در حديث ديگري آن حضرت افراد چهل ساله‌اي که به سوي صلاح گام برنمي‌دارند از دوزخيان به شمار مي‌آورد و مي‌فرمايد: «فرد چهل ساله‌اي که در انديشة کارهاي نيک نباشد براي ورود به آتش جهنم خود را آماده کند که نجات او مشکل است.[19]

14. هشدار به چهل ساله‌ها!

امام زين العابدين(ع) فرمود: اذا بلغ الرجل اربعين سنة نادي مناد من السماء دنا الرحيل فاعد زاداً و لقد کان فيما مضي اذا انت علي الرجل اربعون سنة حاسب نفسه؛[20] هر گاه شخص به سن چهل سالگي برسد فرشته‌اي از سوي خداوند در آسمان ندا مي‌دهد که هنگام سفر نزديک است زاد و توشة سفر را مهيا کن و در گذشته هنگامي که فردي به چهل سالگي مي‌رسيد با نفس خود محاسبه مي‌کرد.

و از رسول گرامي اسلام نقل است که خداوند فرشته‌اي را مامور کرده است تا در هر شب صدا بزند: «يا ابناه الاربعين ماذا اعددتم للقاء ربکم؛[21] اي کساني که چهلمين بهار عمر خود را سپري مي‌کنيد!» براي ملاقات با پروردگارت چه چيزي آماده کرده‌ايد و چه پاسخي داريد؟!

15. تغذيه و اربعين

پيامبر اکرم (ص) فرمود: من ترک اللحم اربعين صباحاً ساء خلقه؛[22] هر کس چهل روز از خوردن گوش خودداري کند اخلاقش بد خواهد شد.

16. چهل نفر هستة اوليه

زماني که برخي از ياران امام حسن مجتبي(ع) از وي درخواست کردند که در مقابل ظلم و ستم زمامداران جور به ويژه معاويه قيام و مبارزه نمايد امام حسن(ع) فرمود: «لي اسوة بدي رسول الله حين عبدالله سرا و هو يومئذ في تسعة و ثلاثين رجلاً فلما اکمل الله له الاربعين صاروا في عدة و اطهروا امر الله فلو کان معي عدتهم جاهدت في الله حق جهاده؛[23]

الگوي من در رهبري امت جدم رسول خدا(ص) است، آن حضرت تا زماني که تعداد يارانش به سي و نه نفر رسيده بود مخفيانه و غير علني خدا را عبادت مي‌کرد و به مبارزه و تبليغ علني روي نيارود اما از موقعي که خداوند متعال تعداد مسلمانان را به چهل نفر رساند تبليغ دين خدا را آشکار کردند و اگر با من هم به سعداد آنها باشد در راه خدا به جهاد و مبارزة شايسته دست مي‌زنم».

17. دريغ از چهل ياور راستين

علي (ع) نيز با شکايت از مظلوميت و غربت خويش فرمود: من بارها از مردم ياري خواستم اما به غير از چهار نفر- زبير، سلمان، ابوذر و مقداد- کسي که جواب مثبت به من نداد. سپس افزود: لو کنت وجدت يوم بويع اخوتيم اربعين رجلاً مطيعين لجاهدتهم؛[24] اگر من در زو بيعت چهل ياور گوش به فرمان و راستين داشتم با آنان مقابله و مجاهده مي‌کردم.

18. حقوق همسايه

رسول گرامي اسلام به منظور سالم سازي و ايجاد رحية اعتماد و اطمينان به همديگر و همچنين تقويت وحدت و انس و الفت در جامعة اسلامي دربارة حدود همسايگي و رعايت حقوق آنان مي‌فرمايد: کل اربعين دارا جيران من بين يديه و من خلفه و عن يمينه و عن شماله؛[25]تا چهل خانه از چهار سوي منزل يک مسلمان از رو به رو پشت سر از سمت راست و از سمت چپ، همساية يک مسلمان به شمار مي‌آيد.

پيامبر (ص) ضمن بيان اين پيام حکيمانه، به حضرت علي (ع) و سلمان و ابوذر و مقداد دستور داد که در ميان مسلمانان ندا دهند که اي مردم! اين حدود همسايگي است و: «انه الايمان لمن لم يأمن جاره بواثقه؛[26] کساني که همسايگانشان از شر و آزار انان در امان نيستند ايمان ندارند».

19. مهلت تا چهل روز

برخي از مسلمانان که در رعايت مسائل ديني و حفظ ناموس خود اهل تسامح و تساهل هستند مورد خشم و غضب الهي قرار مي‌گيرند و خداوند متعال به آنان چهل روز مهلت مي‌دهد که خود و خانوادهايشان را اصلاح کنند و در صورت ادامة سهل انگاري و بي‌تفاوتي چشم و قلبشان وارونه شده و از ديدن حقيقت ناتوان مي‌گردند رسول اکرم9 فرمود: «هر گاه مردي در محيط خانوادة خود عمل ناپسند و زشتي را مشاهده کند و در مورد آن حساسيت و غيرت ديني از خود نشان ندهد و اعضاء خانواده‌اش را از ارتکاب گناه و معصيت باز ندارد و درصدد اصلاح برنيايد خداوند متعال پرنده‌اي سفيد را مأمور مي‌کند که چهل صبح بر در خانة وي پرهايش را بگسترد و هنگام ورود و خروج آن مرد مسامحه کار، بگويد: اصلاح کن! اصلاح کن! غيرت داشته باش! غيرت داشته باش! اگر خانواده‌اش را اصلاح کرد که چه بتر و گرنه آن پرندة سفيد بالهايش را به چشمهاي او مي‌کشد و بعد از آن وارونه مي‌بيند؛ يعني خوبيها را خوب نمي‌بيند و بديها را بد نمي‌بيند.[27]

20. بهداشت فرزندان

پيامبر بزرگوار اسلام (ص) با اشاره به لزوم ختنه کردن نوزادان پسر مي‌فرمايد: اختنوا اولادکم يوم السابع فانه اطهر و اسرع لنبات اللحم فقال ان الارض تنجس ببول الاغلف اربعين يوماً؛[28] نوزادان خود را در روز هفتم ختنه کنيد اين عمل براي پاکيزگي و سلامت و رشد آنان تاثير فراوان دارد و زمين از بول فردي که ختنه نشده تا چهل روز آلوده مي‌ماند.

21. تسبيح حيوانات

امام صادق(ع) فرمود: حضرت داوود(ع) در يکي از شبها با حال خوشي زبور را تلاوت مي‌کرد و از حالات معنوي خود لذت مي‌برد آن شب به نظرش آمد که شب زنده داري خوبي داشته است و از اين جهت شگفت زده شد. در آن حال قورباغه‌اي از زير صخره‌اي از سوي خداوند متعال به سخن آمد و گفت: يا داود تجبت من شهرک ليلة و اني لتحت هذه الصخرة منذ اربعين سنة ما جف لساني عن ذکر الله تعالي؛[29] اي داوود! آيا از شب زنده‌داري‌ات به شگفت آمده‌اي؟ من چهل سال است که در زير اين صخره زبانم به ذکر الهي مترنم است.

22. کرامت نام حضرت محمد(ص)

حضرت علي(ع) در ضمن روايتي طولاني در منقبت حضرت خاتم الانبياء(ص) فرمود: روزي يکي از علماء يهود به حضور پيامبر(ص) آمد و سؤالات متعددي از آن حضرت پرسيد و پاسخهاي وافي دريافت کرد و مسلمان شد سپس الواحي بيرون آورد و در مقابل پيامبر قرار داد و گفت: اين از جملة صفحات توراتي است که به حضرت موسي بن عمران(ع) نازل شده است من فضائل تو را در آنها مي‌خواندم و شک مي‌کردم و چهل سال تمام نام تو را پاک مي‌نمودم؛ اما قسم به آن خدايي که تو را به حق راستي مبعوث فرموده است هر گاه نامت را از تورات پاک نمودم دوباره آن را در آنجا ثبت شده مي‌بافتم.[30]

23. اربعين در قرآن

در برخي از آيات قرآن به واژة «اربعين» اشاره شده است، مثل: فرازي از قصه حضرت موسي(ع) که مي‌فرمايد: و اذ واعدنا موسي اربعين ليلة[31] به ياد آوريد آن هنگامي را که يا موسي(ع) براي يافتن پيامهاي آسماني چهل شب وعده قرار گذاشتيم.

نيز مي‌فرمايد: و واعدنا موسي ثلثين ليلة و اتممناها بعشر فتم ميقات ربه اربعين ليلة[32] و ما با موسي سي شب وعده گذاشتيم سپس آن را با ده شب ديگر تکميل نموديم به اين ترتيب، ميعاد پروردگارش با چهل شب تمام شد.

قرآن کريم در مورد نافرماني بني اسرائيل از حضرت موسي(ع) و سرپيچي آنان از دستورات الهي و مجازات آن گروه از يهوديان با چهل سال سرگرداني مي‌فرمايد: فانها محرمة عليهم اربعين سنة يتيهون في الارض فلا ناس علي القوم الفاسقين[33] اين سرزمين مقدس تا چهل سال بر آنها ممنوع خواهد بود و آنان همواره در مدت چهل سال در اين بيابان سرگردان هستند پس تو درباره سرنوشت اين جمعيت گناهکار ناراحت نباش!

24. مجاهد دار به دوش

دعبل بن علي خزاعي، از شاعران متعهد و شجاع اهل بيت (ع) است که از دست مبارک حضرت رضا (ع) به کسب مدال افتخار و عطاياي مادي و معنوي نائل شد او وصيت کرد قصيدة معروف خود به نام مدارس آيات را که در مورد تأييد اهل بيت قرار گرفت در کفس بنويسند زبان گوياي وي آن چنان برنده بود که حکمرانان ستمگر را به هراس مي‌انداخت.

ابن مدبر مي‌گويد: روزي به دعبل گفتم: من مردي بي‌باک و با شهامت مثل تو نديده‌ام که اين چنين بي پروا در اشعار خود به زمامداران ستمگري، مثل مأمون مي‌تازي و حقائق را در قالب شعرهاي گويا و بليغ به گوش مردم مي‌رساني دعبل در مقابل هشدار اين مدبر با صلابت خاصي که از عشق او به اهل بيت ريشه مي‌گرفت چنين گفت: يا ابا اسحاق! اني احمل خشيتي مذ اربعين سنة و لا احد من يصلبني عليها؛[34] اي ابا اسحاق! من چوبة دار خودم را چهل سال است که با خود حمل مي‌کنم اما هنوز کسي را من يافته‌ام که مرا بر آن بياويزد.

شيعه يعني دعبل چشم انتظار

مي‌کشد بر دوش خود چل سال‌دار

شيعه يعني همچو امثال کميل

سر نهد بر خاک پاي اهل بيت

25. ارزش عدالت گستري

امام موسي بن جعفر (ع) در تفسير آية «يحيي الارض بعد موتها» فرمود: خداوند زمين را با قطرات باران احياء نمي‌کند بلکه با مردان عدالت گستر زنده مي‌گرداند و اين عمل از منافع مادي چهل روز باران بهتر و پرباتر است.[35]

26. هشدار به محتکران!

امام صادق (ع) به تاجراني که براي مافع مادي خود اجناس مورد نياز مردم را انبار کرده با قيمتهاي گزاف مي‌فروشند، شديداً هشدار مي‌دهد و مي‌فرمايد: الحکرة في الخصب اربعون يوماً و في الشدة و البلاء و ثلاثة ايام فمازاد علي الاربعين يوماً في الخصب فصاحبه ملعون و ما زاد علي ثلاثة ايام في العسرة فصاحبه ملعون؛[36] مدت احتکار جنسهاي مورد نياز مردم در روزگار فراواني چهل چهل روز است اگر بازگراني در ايام فراواني جنس بيش از چهل روز و در هنگام دشواري بيش از سه روز انبار کند لعنت خدا بر او باد.

27. چله نشيني براي حاجت

مولاي متقيان علي (ع) فرمود: خداوند متعال به حضرت داوود وحي کرد: انک نعم العبد لولا انک تاکل من بيت المال و لا تعمل بيدک شيئاً اي داوود! اگر از بيت المال تغذيبه نمي‌کردي و از دست رنج خودت امرار معاش مي‌نمودي، چقدر بندة خوبي بودي!

حضرت داوود چهل صبح با ناله و زاري به درگاه احديث استغاثه کرد و از خداوند خواست تا مشکل او را رفع نمايد خداوند متعال نيز مقدمات آهنگري را در اختيار او گذاشت به اين ترتيب حضرت داوود به کار زره سازي پرداخت او هر روز يک زره مي‌ساخت و به هزار درهم مي‌فروخت تا اينکه با ساختن سيصد و شصت زره که به مبلغ سيصد و شصت هزار درهم فروخت سرمايه‌اي به دست آورد و از بيت المال بي نياز شد.[37]

28. زيارت اربعين از نشانه‌هاي ايمان و تشيع

امام حسن عسگري(ع) فرمود: علامات المؤمنين خمس: صلاة الاحدي و الخمسين و زيارة الاربعين و التختم في اليمين و تعفير الجبين و الجهر ببسم الله الرحمن الرحيم؛[38] نشانه‌هاي مؤمنان (شيعيان) پنج چيز است: خواندن پنجاه و يک رکعت نماز در هر روز (17 رکعت واجب و 34 رکعت نافله)

زيارت اربعين امام حسين(ع)، داشتن انگشتر در دست راست، و ساييدن پيشاني به خاک و بلند خواندن بسم الله الرحمن الرحيم در نمازها

29. چهل روز گريه بر امام حسين (ع)

امام صادق (ع) در روايتي به بيان گريه موجودات عالم بر سالار شهيدان پرداخته به زراره مي‌فرمايد: يا زرارة! ان السماء بکت علي الحسين (ع) اربعين صباحاً بالدم و ان الارض بکت اربعين صباحاً بالسواد و ان الشمس بکت اربعين صباحاً بالکسوف و الحمرة و ان الملائکة بکت اربعين صباحاً علي الحسين(ع)؛ اي زراره! آسمان چهل روز بر حسين (ع) خون گريه کرد و زمين چهل روز براي عزاي آن حضرت گريست به تيره و تار شدن و خورشيد با کسوف و سرخي خود چهل روز گريست و ملائکه الهي براي آن حضرت چهل روز گريستند.

30. فرازي از زيارت اربعين

صفوان بن مهران جمال مي‌گويد:

مولايم حضرت صادق (ع) زيارت اربعين را به من آموخت و فرمود: «در روز اربعين جدم حسين (ع) را اين چنين زيارت کن: السلام علي ولي الله وجبيبه» در بخشي از آن زيارت که با مضامين عالي عرفاني و معنوي بيان شده است، چنين مي‌خوانيم: «و بذل مهجته فيک ليستنقذ عبادک من الجهالة و حيرة الضلالة؛[39] خداوندا! من شهادت مي‌دهم که حضرت حسين (ع) جان را در راه تو تقديم کرد تا بندگان تو را از جهالت و بي خبري رها سازد و از حيرت و سرگرداني و گمراهي نجات دهد.

 

منابع

  1. بحارالانوار الجامعه لِدُرَرِ اخبار الائمّه الاطهار: المجلسي (م.1110ق.)، بيروت، دار احياء التراث العربي و موسسه الوفاء، 1403ق.
  2. تاريخ اليعقوبي: احمد بن يعقوب (م.284ق.)، بيروت، دار صادر، 1415ق.
  3. تهذيب الاحکام في شرح المقنعه للشيخ المفيد: الطوسي (م.460ق.)، به کوشش محمد جعفر شمس الدين، بيروت، دار التعارف، 1412ق.
  4. الجعفريات، شيخ صدوق، ...................
  5. الخصال: الصدوق (م.381ق.)، به کوشش علي اکبر غفاري، قم، موسسه النشر الاسلامي، 1416ق.
  6. الصراط المستقيم الى مستحقّي التقديم: زين الدين العاملي النباطي (م.877ق.)، به کوشش محمد باقر بهبودي، مکتبه المرتضويه، 1384ق.
  7. العدد القويه لدفع المخاوف اليوميه: علي بن يوسف الحلي (م.736ق.)، به کوشش سيد مهدي رجايي، قم، مکتبه آيه الله شهاب الدين المرعشي النجفي، 1408ق.
  8. عيون اخبار الرضا: الصدوق (م.381ق.)، تحقيق حسين اعلمي، بيروت، موسسه الاعلمي، 1404ق.
  9. الکافي: کليني (م.329ق.)، به کوشش علي اکبر غفاري، تهران، دار الکتب الاسلاميه، 1375ش.
  10. کشف الغطاء عن مبهمات الشريعه الغراء: کاشف الغطاء (م.1228ق.)، قم، دفتر تبليغات اسلامي، 1422ق.
  11. کشف الغمه في معرفه الائمه: علي بن عيسي الاربلي (م.693ق.)، بيروت، دار الاضواء 1405ق.
  12. مجموعه ورام: ابن ابي‌الفراس (م.605ق.)، تهران، دار الکتب الاسلاميه، بي تا.
  13. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل: حسين نوري (م.1320ق.)، قم، موسسه آل البيت لاحياء التراث، 1408ق.
  14. مستدرک سفينه البحار: علي نمازي شاهرودي (م.1405ق.)، قم، موسسه النشر الاسلامي، 1419ق.
  15. مشکاة الانوار، محمدباقر مجلسي، قم، ايران، 1389.
  16. مصباح المتهجد و سلاح المتعبد: الطوسي (م.460ق.)، تصحيح اسماعيل انصاري زنجاني، اعداد علي اصغر مرواريد، بيروت، موسسه فقه الشيعه، 1411ق.
  17. مکارم الاخلاق: الطبرسي (م.قرن 548)، به کوشش محمد حسين اعلمي، بيروت، موسسه الاعلمي، 1392ق.
  18. من لايحضره الفقيه: الصدوق (م.381ق.)، به کوشش علي اکبر غفاري، قم، موسسه النشر الاسلامي، 1404ق.

وسائل الشيعه، حر العاملي (م.1104ق.) قم، موسسه آل البيت لاحياء التراث، قم، 1412ق.

 

[1] . من لا یحضره الفقیه، شیخ صدوق، ج 1، ص 166، ح 472 مستدرک سفینة البحار، علی نمازی شاهرودی، ج 4 ص 64

[2] . مستدرک الوسائل، حسین نوری، ج 2، ص 471

[3] . الکافی، کلینی، ج 2، ص 509، ح 5

[4] . بحارالانوار، علامه مجلسی،  ج 90، ص 389

[5] . کشف الغطاء، کاشف الغطاء، ج 1، ص 246

[6] . الکافی، ج 2 ص 487

[7] . همان، ج 3، ص 174، ح 1

[8] . احقاف: 15

[9] . عیون اخبار الرضا(ع)، شیخ صدوق، ج 1، ص 74، ح 321

[10] . الخصال، شیخ صدوق، ج 2، ص 541، ح 14

[11] . مکارم الاخلاق، الطبرسی، ص 465

[12] . الصراط المستقیم، زین الدین العاملی النباطی، ج 2، ص 181

[13] . بحارالانوار، مجلسی، ج 13 ص 50

[14] . تاریخ یعقوبی، احمد بن یعقوب، ج 2، ص 22

[15] . کشف الغمه، علی بن عیسی الاربلی، ج 1، ص 14

[16] . الخصال، ج 2 ص 541، ح 15

[17] . مستدرک الوسائل، ج 17، ص 57

[18] . مشکاة الانوار، علامه مجلسی، ص 295

[19] . همان

[20] . مستدرک الوسائل، ج 12، ص 156 مجموعه ورام،: ابن ابی‌الفراس، ج 1، ص 35

[21] . مستدرک الوسائل، ج 12، ص 157

[22] . همان، ج 16، ص305

[23] . مستدرک الوسائل، ج 11، ص 77

[24] . همان، ص 74

[25] . وسائل الشیعه، حر عاملی، ج 12، ص 132

[26] . مستدرک الوسائل، ج 8، ص 431

[27] . الجعفریات، شیخ صدوق، ص 89

[28] . مکارم الاخلاق، ص 230

[29] . بحارالانوار، ج 61، ص 50

[30] . الخصال، ج 2، ص 356

[31] . بقره: 51

[32] . اعراف: 141

[33] . مائده: 26

[34] . العدد القویه، علی بن یوسف الحلی، ص 292

[35] . تهذیب الاحکام، شیخ طوسی، ج 10، ص 146

[36] . الکافی، ج 5 ص 165

[37] . وسائل الشیعه، ج 17، ص 37

[38] . مصباح المتهجد، شیخ طوسی، ص 787

[39] . تهذیب الاحکام، ج 6 ص 113



منابع: مبلغان، فروردين 1383، شماره 52
ارسال کننده: مدیر پورتال
 عضویت در کانال آموزش و فرهنگ اربعین

چاپ

برچسب ها اربعین، کاروان حسینی،امام حسین

مطالب مشابه


1
اربعین عطش‎‎های پرپر
کاروان خاطرات، بازگشته است از جایی که چهل روز گذشته است از ماتم‎های سرخ، از عطش‎های پرپر شده است
 1395/04/27
2
پژوهشی در اربعین حسینی(علیه السلام)
محسن رنجبر. حضور اهل بیت(علیهم السلام) در اولین اربعین شهادت امام حسین(علیه السلام) بر سر مزار آن حضرت در کربلا از مسائلی است که در قرون اخیر برخی محققان شیعه درباره آن تشکیک کرده اند. در مقابل، برخی دیگر از اندیشمندان، درصدد رد این تشکیک و اثبات اربعین اول شده اند. این نوشتار ابتدا به دلایل منکران اربعین اول پرداخته و در ادامه به پاسخ گویی آن ها می پردازد، سپس با استفاده از قراین و شواهد دیگر، دیدگاه موافقان اربعین اول را تأیید می کند.
 1395/04/27
3
تحقیقی در باره اربعین حسینی
مسئله اربعین سید الشهداء(علیه السلام) و این که آیا خاندان آن حضرت پس از رهایی از اسارت یزید قصد عزیمت به کربلا را داشته و نیز آیا توانسته اند در آن روز به زیارت آن مضجع شریف نایل آیند و مرقد مطهرش را زیارت کنند، از جمله مسائلی است که از دیرباز صاحب نظران در باره آن اختلاف نظر داشته و هریک با استشهاد به ادله تاریخی برای اثبات یا نفی آن تلاش کرده اند
 1395/04/27

نظرات


ارسال نظر


Arbaeentitr

 فعالیت ها و برنامه ها

 احادیث

 ادعیه و زیارات