ستاد مرکزی اربعین|کمیته فرهنگی، آموزشی

banner-img banner-img-en
logo

 ادبیات و پژوهش


فلسفه بزرگداشت اربعين حسيني (ع) چيست؟

چاپ
امام حسن عسکري عليه‌السلام فرمودند: «علامات المؤمن خمس: صلاة احدي و الخمسين و زيارة الاربعين والتختم في اليمين و تعفير الجبين والجهر ببسم‌اللّه‌الرحمن‌الرحيم؛ نشانه‌هاي مؤمن و شيعه، پنج چيز است: اقامه نماز پنجاه و يک رکعت، زيارت اربعين حسيني، انگشتر در دست راست کردن، سجده بر خاک و بلند گفتن «بسم‌اللّه‌الرحمن‌الرحيم».

امام حسن عسکري عليه‌السلام فرمودند: «علامات المؤمن خمس: صلاة احدي و الخمسين و زيارة الاربعين والتختم في اليمين و تعفير الجبين والجهر ببسم‌اللّه‌الرحمن‌الرحيم؛ نشانه‌هاي مؤمن و شيعه، پنج چيز است: اقامه نماز پنجاه و يک رکعت، زيارت اربعين حسيني، انگشتر در دست راست کردن، سجده بر خاک و بلند گفتن «بسم‌اللّه‌الرحمن‌الرحيم».[1]

مراد از نماز پنجاه و يک رکعت، همان هفده رکعت نماز واجب روزانه به اضافه نمازهاي نافله است که جبران‌کننده نقص و ضعف نمازهاي واجب است؛ به ويژه اقامه نماز شب در سحر که بسيار مفيد است.

موارد ديگري نيز که در روايت ياد شده، همگي از مختصات شيعيان است؛ زيرا فقط شيعه است که سجده بر خاک دارد و نيز غيرشيعه است که يا بسم‌اللّه‌الرحمن‌الرحيم را نمي‌گويند يا آهسته تلفظ مي‌کنند. هم‌چنين شيعه است که انگشتر به دست راست کردن و نيز زيارت اربعين حسيني را مستحب مي‌داند.

مراد از زيارت اربعين، زيارت چهل مؤمن نيست؛ زيرا اين مسئله اختصاص به شيعه ندارد و نيز «الف و لام» در کلمه «الاربعين»، نشان مي‌دهد که مقصود امام عسکري عليه‌السلام اربعين معروف و معهود نزد مردم است. اهميت زيارت اربعين، تنها به اين نيست که از نشانه‌هاي ايمان است، بلکه طبق اين روايت در رديف نمازهاي واجب و مستحب قرار گرفته است. بر پايه اين روايت، همان‌گونه که نماز ستون دين و شريعت است، زيارت اربعين و حادثه کربلا نيز ستون ولايت است.

به ديگر سخن، بر اساس فرموده رسول خدا صلي‌ اللّه‌ عليه ‌و آله‌ و سلم، عصاره رسالت (نبوي صلي ‌اللّه ‌عليه ‌و آله ‌و سلم) قرآن و عترت است؛ «اني تارک فيکم الثقلين کتاب‌اللّه و عترتي اهل بيتي».[2] عصاره کتاب الهي که دين خداست، ستوني دارد که نماز است و عصاره عترت نيز ستونش زيارت اربعين است که اين دو ستون در روايت امام عسکري عليه‌السلام در کنار هم ذکر شده است؛ اما مهم آن است که دريابيم نماز و زيارت اربعين، انسان را چگونه متدين مي‌کنند؟

درباره نماز، ذات اقدس الهي، معارف فراواني را ذکر کرده است. مثلاً فرموده: انسان، فطرتاً موحد است، ولي طبيعت او به هنگام حوادث تلخ، جزع دارد و در حوادث شيرين از خير جلوگيري مي‌کند، مگر انسان‌هاي نمازگزار،  که آنان مي‌توانند اين خوي سرکش طبيعت را تعديل کنند و از هلوع، جزوع و منوع بودن به درآيند و مشمول رحمت‌هاي خاص الهي باشند؛ «ان الانسان خلق هلوعاً * اذا مسه الشر جزوعاً * واذا مسه الخير منوعاً* الا المصلين».[3]

زيارت اربعين نيز انسان را از جزوع، هلوع و منوع بودن باز مي‌دارد و گفته شد که هدف اساسي سالار شهيدان نيز تعليم و تزکيه مردم بوده است و در اين راه، هم از طريق بيان و بنان اقدام کرد و هم از راه بذل خون‌جگر که جمع ميان اين راه‌ها از ويژگي‌هاي ممتاز آن حضرت عليه‌السلام است.

خلاصه آن که، رسالت رسول اکرم صلي‌اللّه‌عليه‌وآله‌وسلم تعليم کتاب و حکمت از يک سو و تزکيه نفوس مردم از سوي ديگر بود تا هم جاهلان را عالم نمايد و هم گمراهان را هدايت کند.

همين دو هدف، در متن زيارت اربعين سالار شهيدان عليه‌السلام تعبيه شد؛ چنان‌که منشأ ددمنشي منکران رسالت و دشمنان نبوت، حبّ دنيا و شيدايي زرق و برق آن بود و عامل مهم توحش منکران ولايت و دشمنان امامت نيز همان غطرسه دنيا و دلباختگي به آن بود، که در بخشي از زيارت اربعين به آن اشارت رفته است: «وتغطرس و تردي في هواه».

زيارت مأثور در اربعين

در روايت شيعه براي روز اربعين حسيني دستورهايي وجود دارد؛ مانند خواندن زيارت مخصوص آن روز در پيش از ظهر که پس از آن دو رکعت نماز نيز خوانده مي‌شود و دعا در آن وقت مستجاب است.

در زيارت اربعين، هدف قيام امام حسين عليه‌السلام، همان هدف رسالت نبي اکرم صلي‌اللّه‌عليه‌وآله‌وسلم دانسته شده است. بر اساس قرآن و نهج‌البلاغه، هدف رسالت انبياي الهي، دو چيز است: يکي عالم کردن مردم و ديگري عاقل نمودن آن‌ها با تهذيب نفس.

کساني که علم ندارند، دستور خدا را نمي‌دانند و توان تربيت خود يا ديگران را ندارند. برخي نيز عالمند، ولي در اثر نداشتن عقل به دانش خود عمل نمي‌کنند.

در قرآن‌کريم از زبان حضرت ابراهيم عليه‌السلام نقل شده که به خداوند عرض کرد: پيامبري مبعوث فرما که مردم را عالم و مهذب کند؛ «ربنا وابعث فيهم رسولاً منهم يتلوا عليهم آياتک و يعلمهم الکتاب والحکمة و يزکيهم».[4] خداوند دعاي آن حضرت را اجابت کرد و در سوره «جمعه» فرمود: «هو الذي بعث في الاميين رسولاً منهم يتلوا عليهم آياته و يزکيهم و يعلمهم الکتاب والحکمة وان کانوا من قبل لفي ضلال مبين».

اميرمؤمنان عليه‌السلام در تشريح بعثت رسول‌اکرم صلي‌اللّه‌عليه‌وآله‌وسلم فرمودند: «فهديهم به من الضلالة وانقذهم بمکانه من الجهالة»؛[5] يعني خداوند به دست پيامبرش مردم را عالم و عادل کرد.

 امام حسين عليه‌السلام نيز که به حساب ملکوت و اتصال نور وجودي، از پيامبر صلي‌اللّه‌عليه‌وآله‌وسلم است و صاحب ولايت؛ «حسين مني و انا من حسين»،[6] بايد مردم را عالم و عادل کند؛ يعني احکام و دستورها و معارف دين را به آنان بياموزاند و آنان را از اهل عمل کند.

همه اهل‌بيت عليهم‌السلام اين وظيفه را به عهده داشتند و با تدريس، ارشاد، سخنراني و نوشتن نامه به وظيفه خود عمل مي‌کردند؛ ولي سيدالشهدا عليه‌السلام، افزون بر کارهاي ياد شده، به سبب يأس از تأثير اساسي اين ابزار در شرايطي قرار گرفت که خون‌جگر خود را نيز براي نيل به هدف اعطا کرد. تنها آن حضرت عليه‌السلام بود که هم مبارزه فرهنگي و سياسي و اجتهادي داشت، هم نبرد جهادي.

چنان‌که در زيارت اربعين آن حضرت مي‌خوانيم: «فاعذر في‌الدعا و منح النصح و بذل مهجته فيک ليستنقذ عبادک من الجهالة وحيرةالضلالة»؛ يعني آن حضرت عليه‌السلام با اتمام حجت بر خلق، هر عذري را از امت رفع کرد و اندرز و نصيحت آنان را با مهرباني انجام داد و خون پاکش را در راه تو ـ اي خدا ـ نثار کرد تا بندگانت را از جهالت و حيرت و گمراهي نجات دهد.

 اعذار و نصح و بذل خون آن حضرت عليه‌السلام، همگي براي عالم و عادل کردن انسان‌هايي بود که در درياي هلاکت جهل علمي و فساد اخلاقي غوطه‌ور بودند؛ چنان‌که برخي از انبياي گذشته نيز صرف‌نظر از تبليغ، تعليم و تحقيق اجتهادي، به نبرد جهادي نيز مبادرت نمودند و شربت شهادت نوشيدند تا ددمنشي را به فرشته‌وشي و جاهليت را به تمدن اسلامي بدل نمايند.

 

 

[1]. تهذیب، شیخ طوسی، ج 6، ص 52

[2]. بحارلانوار، علامه مجلسی، ج 89، ص13

[3]. معارج: 19-22

[4]. بقره: 129

[5]. نهج‌البلاغه، خ 1

[6]. بحارالانوار، ج 43، ص261



منابع: افق حوزه، 29 دي ماه 1389، شماره 297- پژوهشگاه حج و زیارت
ارسال کننده: مدیر پورتال
 عضویت در کانال آموزش و فرهنگ اربعین

چاپ

برچسب ها اربعین، علامات مومن، جوادی آملی

مطالب مشابه


1
اربعین عطش‎‎های پرپر
کاروان خاطرات، بازگشته است از جایی که چهل روز گذشته است از ماتم‎های سرخ، از عطش‎های پرپر شده است
 1395/04/27
2
پژوهشی در اربعین حسینی(علیه السلام)
محسن رنجبر. حضور اهل بیت(علیهم السلام) در اولین اربعین شهادت امام حسین(علیه السلام) بر سر مزار آن حضرت در کربلا از مسائلی است که در قرون اخیر برخی محققان شیعه درباره آن تشکیک کرده اند. در مقابل، برخی دیگر از اندیشمندان، درصدد رد این تشکیک و اثبات اربعین اول شده اند. این نوشتار ابتدا به دلایل منکران اربعین اول پرداخته و در ادامه به پاسخ گویی آن ها می پردازد، سپس با استفاده از قراین و شواهد دیگر، دیدگاه موافقان اربعین اول را تأیید می کند.
 1395/04/27
3
تحقیقی در باره اربعین حسینی
مسئله اربعین سید الشهداء(علیه السلام) و این که آیا خاندان آن حضرت پس از رهایی از اسارت یزید قصد عزیمت به کربلا را داشته و نیز آیا توانسته اند در آن روز به زیارت آن مضجع شریف نایل آیند و مرقد مطهرش را زیارت کنند، از جمله مسائلی است که از دیرباز صاحب نظران در باره آن اختلاف نظر داشته و هریک با استشهاد به ادله تاریخی برای اثبات یا نفی آن تلاش کرده اند
 1395/04/27

نظرات


ارسال نظر


Arbaeentitr

 فعالیت ها و برنامه ها

 احادیث

 ادعیه و زیارات