ستاد مرکزی اربعین|کمیته فرهنگی، آموزشی

banner-img banner-img-en
logo

 ادبیات و پژوهش


بررسي و شرح فراز‌هايي از زيارت اربعين

چاپ
زيارت سالار شهيدان ثمراتي برتر از حج دارد و از آن به عنوان هم‌رديف نماز ياد شده است. يكي از برترين زيارت‌هاي آن حضرت، زيارت اربعين است كه سفارش‌هاي بسياري از سوي معصومان نسبت به آن وارد شده است. در فضيلت اين زيارت، همين بس كه از آن به عنوان يكي از نشانه‌هاي مؤمن ياد شده است؛ بلكه طبق روايت امام حسن عسكري(ع) در رديف نمازهاي واجب و مستحب قرار گرفته است. بر پايه اين روايت، همان‏گونه كه نماز ستون دين و شريعت است، زيارت اربعين و حادثه كربلا نيز ستون ولايت است.

زيارت سالار شهيدان ثمراتي برتر از حج دارد و از آن به عنوان هم‌رديف نماز ياد شده است. يكي از برترين زيارت‌هاي آن حضرت، زيارت اربعين است كه سفارش‌هاي بسياري از سوي معصومان نسبت به آن وارد شده است. در فضيلت اين زيارت، همين بس كه از آن به عنوان يكي از نشانه‌هاي مؤمن ياد شده است؛ بلكه طبق روايت امام حسن عسكري(ع) در رديف نمازهاي واجب و مستحب قرار گرفته است. بر پايه اين روايت، همان‏گونه كه نماز ستون دين و شريعت است، زيارت اربعين و حادثه كربلا نيز ستون ولايت است.

در اين نوشتار به شرح و بررسی برخي از فرازهاي زيارت‌نامه اربعين پرداخته شده است.

1. اهداف قيام حسيني در زيارت اربعين

«وَ بَذَلَ مُهْجَتَهُ فِيكَ لِيَسْتَنْقِذَ عِبَادَكَ مِنَ الْجَهَالَةِ وَ حَيْرَةِ الضَّلَالَة» در زيارت اربعين مي‏خوانيم كه قيام وجود مبارك حسين بن علي(ع) براي دو هدف بود و آن حضرت براي اين دو خون جگر خود را داد:

1. نجات مردم از جهل و با فرهنگ ‏كردن مردم؛

2. به در آوردن مردم از ضلالت و گمراهي عقلي.

به استنادِ حديث «حُسَيْنٌ مِنِّي وَ أَنَا مِنْ حُسَيْن»، هدف حسين بن علي(ع) همان هدف پيامبر اكرم (ص) است. بر اساس قرآن و نهج‏البلاغه، هدف رسالت انبياي الهي، دو چيز است: يكي عالم كردن مردم و ديگري عاقل كردن آنها به وسيله تهذيب نفس. كساني كه جاهلند، دستور خدا را نمي‏دانند و كساني كه عالمند، ولي بر اثر نداشتن عقل به دانش خود عمل نمي‏كنند، توان تربيت خود يا ديگران را ندارند. از‌اين‏رو، انبيا براي تعليم و تزكيه مردم مبعوث شدند كه خوبي‏ها را به مردم بشناسانند و عملاً آنان را براي رسيدن به نيكي و سعادت هدايت كنند.

رهبران الهي به مردم، انديشه ناب و انگيزه صحيح مي‏بخشند و بخشش‏هاي علمي و معنوي، والاترين بخشش‏هاست. ازاين‌رو، معصومان(ع) فرمودند: «پيامبر از بخشنده‏ترينِ مردمان بود؛ زيرا مائده و سفره معنوي را گشود و غذاي آماده را بر آن چيد. آن‌گاه جامعه انساني را به زندگي جاويد فرا خواند. حسين (ع) نيز از پيامبر بود و همانند او عمل كرد».

2. كرامت در زيارت اربعين

«أَشْهَدُ أَنَّهُ وَلِيُّكَ وَ ابْنُ وَلِيِّكَ وَ صَفِيُّكَ وَ ابْنُ صَفِيِّكَ الْفَائِزُ بِكَرَامَتِكَ أَكْرَمْتَهُ بِالشَّهَادَةِ»

اكرام در برخي اقسام خود، معادل جود و هبه است، ولي ممكن است انسان وارسته در حال تهي‌دستي نيز كريم باشد، ولي جواد و وهّاب نيست؛ زيرا كَرَم‌داري كه دِرَم ندارد، بالفعل كريم است؛ گرچه بالفعل جواد و واهب نيست. همان‌طور كه كرامت از شئون عقل عملي است، مانند جود و سخا و هبه، از شئون عقل نظري نيز به شمار مي‌آ‌يد؛ مانند معرفت و درايت و شهود.

3. امام حسين(ع) وارث پيامبران

«وَ أَعْطَيْتَهُ مَوَارِيثَ الْأَنْبِيَاء»: امام حسين(ع) وارث پيامبران الهي است و نهضت او ادامه و هم‌سو با جنبش آنان است. اين مطلب، افزون بر زيارت اربعين، در زيارت وارث نيز آمده است. امام حسين(ع) عملاً براي اثبات اينكه نهضت او مانند قيام موساي كليم است، در حركت از مدينه تا كربلا گام به گام، آياتي را كه درباره حضرت موسي(ع) نازل شده بود، قرائت مي‏فرمود. ايشان با اين كار به مردم فهماند كه من وارث موساي كليم هستم و يزيد به جاي فرعون نشسته است و منافقان همانند پيروان فرعونند.

4. حسين(ع) سيد همه سادات

«جَعَلْتَهُ سَيِّداً مِنَ السَّادَةِ»: اگر در امت‏هاي پيشين انبيايي بوده است، آورنده قرآن، سيد و خاتم آنان است و اگر در گذشته خلفاي الهي بوده‏اند، خليفه پيامبر خاتم (ص)، سيد و سالار خلفاست. همچنين اگر در امت‏هاي پيشين، كساني به مقام ولايت يا امامت بار يافته‏اند، اهل ‌بيت(ع)، سيد آنان هستند. اكنون روشن مي‏شود كه اگر كسي از ميان اهل بيت، شربت شهادت بنوشد، سيد شهداي پيشين است و در اين ميان امام حسين(ع)، جايگاه ويژه‌اي دارد. بر اين اساس، «سيدالشهدا» فقط بزرگِ شهداي كربلا نيست؛ زيرا اين مقام براي امام حسين(ع) بسيار كوچك است؛ بلكه آن حضرت، سيد و بزرگ همه انبيا و خلفايي است كه در گذشته به شهادت رسيدند و نيز سيد همه شهيدان غير معصوم گذشته و آينده است.

5. رهبريِ قائدانه امّت

«وَ قَائِداً مِنَ الْقَادَة»: رهبري پيامبران الهي، قائدانه است و نه سائقانه. قائد به كسي گفته مي‌شود كه پيشوا و پيشرو قافله است و ديگران را جذب مي‌كند و به دنبال خود مي‏كشاند، ولي سائق آن است كه زيردستان خود را همچو چوپان از پشت سر مي‌راند. اولياي الهي زماني مردم را به راهي فرا مي‏خوانند كه خودشان، پيشاپيش آن را پيموده باشند. چنان‌كه امير مؤمنان(ع) فرمود: «ما هرگز به شما دستوري نداديم، مگر آنكه خود پيش‏تر آن را انجام داده‏ايم.» كسي كه با حركت در پيشاپيش كاروان، خطرها را به جان مي‏خرد و به پيشواز زندان، شكنجه، مهاجرت و شهادت مي‏رود، آن‏گاه امت را به دنباله‏روي از خويش فرا مي‏خواند، سخنش نفوذ و اثر ژرفي بر پيروان خواهد داشت.

6. جهاد براي صبّار و شكور كردن جامعه

«فَجَاهَدَهُمْ فِيكَ صَابِراً مُحْتَسِباً حَتَّي سُفِكَ فِي طَاعَتِكَ دَمُهُ وَ اسْتُبِيحَ حَرِيمُه»

امام حسين(ع) نه تنها خود در تمامي مراحل قيام صبّار و شكور بود، بلكه با سخنان خود تلاش كرد كه جامعه را به صبر و شكر دعوت كند. لازمه اين كار، بيرون راندن محبت دنيا از دل است؛ زيرا تا انسان دل‌بستگي به دنيا دارد، حوادث و كاستي‌هاي مادي او را خواهد لرزاند و هيچ‌گاه صبور و شكور نخواهد بود. ازاين‌رو، سالار شهيدان در نامه‏ها و خطبه‏هاي خود علاقه به دنيا را از مردم مي‏زدود و اشتياق به شهادت و جاودانه شدن را در دل‏هاي آنها زنده مي‏كرد تا آنان بتوانند صبّار و شكور باشند.

7. وراثت از امام حسين(ع) عامل نصرت دين و اصلاح جامعه

«وَ نُصْرَتِي لَكُمْ مُعَدَّةٌ حَتَّي يَأْذَنَ اللَّهُ لَكُم‏»

رهبران الهي مي‌كوشند جامعه انساني را وارث حسين بن علي(ع) كنند. اگر جامعه‏اي وارث حسين بن علي(ع) باشد، ميراث همه انبيا را نيز به اندازه خود خواهد داشت؛ چون يكي از شعارهاي رسمي هنگام برخورد با يكديگر در مراسم سوگ سالار شهيدان، اين است: «عَظَّمَ اللَّهُ أُجُورَنَا بِمُصَابِنَا بِالْحُسَيْنِ(ع) وَ جَعَلَنَا وَ إِيَّاكُمْ مِنَ الطَّالِبِينَ بِثَأْرِهِ مَعَ وَلِيِّهِ وَ الْإِمَامِ الْمَهْدِيِّ مِنْ آلِ مُحَمَّد». بخش نخست این عبارت، آن است كه ما در واقعه كربلا اندوهگين و مصيبت‌زده‏ايم. خداوند اجر همه را افزون كند. بخش دوم شعار اين است كه خداوند ما را جزو كساني قرار دهد كه براي خون‌خواهي و گرفتن خون‌بهاي سالار شهيدان، موفق به قيام هستند!

ما وقتي مي‏توانيم خون‌بهاي حسين بن علي‌(ع) را بگيريم كه وارث او باشيم؛ چون اگر وارث او نباشيم، خون‌بها به ما ارتباطي ندارد؛ يعني اگر كسي نسبت به مقتولي يا شهيدي بيگانه باشد، حق ندارد براي خون‌خواهي او انتقام بگيرد. پس طبق اين شعار و دعا، ما جزو وارثان حسين بن علي‌(ع) بوده و آماده خون‌خواهي آن حضرت هستيم.

بنابراين، راهيان طريق حسين بن علي‌(ع) كه جزو وارثان او هستند، مي‏توانند به خون‌خواهي شخصيت حقوقي سالار شهيدان به مبارزه با ظلم بپردازند، نه اينكه فقط مصرف‌كننده نهضت حسيني باشند. بسياري از افراد بر اين باورند كه ما فقط مصرف‌كننده نهضت كربلاييم، مانند داروخانه‏اي كه محصولاتش براي همه مردم سودمند است، اما خواص بر اين اعتقادند كه ما هم مصرف‌كننده اين نهضتيم تا به صلاح رسيم و هم بايد توليد‌كننده نهضت‌هاي اسلامي باشيم تا مصلح شويم.

 



منابع: برگرفته از: «نگاهي به زيارت اربعين سالار شهيدان»، حسين محمودي، فصلنامه اشارات، شماره 4
ارسال کننده: مدیر پورتال
 عضویت در کانال آموزش و فرهنگ اربعین

چاپ

برچسب ها زیارت اربعین سالارشهیدان امام حسین حسین محمودی

مطالب مشابه


1
اربعین عطش‎‎های پرپر
کاروان خاطرات، بازگشته است از جایی که چهل روز گذشته است از ماتم‎های سرخ، از عطش‎های پرپر شده است
 1395/04/27
2
پژوهشی در اربعین حسینی(علیه السلام)
محسن رنجبر. حضور اهل بیت(علیهم السلام) در اولین اربعین شهادت امام حسین(علیه السلام) بر سر مزار آن حضرت در کربلا از مسائلی است که در قرون اخیر برخی محققان شیعه درباره آن تشکیک کرده اند. در مقابل، برخی دیگر از اندیشمندان، درصدد رد این تشکیک و اثبات اربعین اول شده اند. این نوشتار ابتدا به دلایل منکران اربعین اول پرداخته و در ادامه به پاسخ گویی آن ها می پردازد، سپس با استفاده از قراین و شواهد دیگر، دیدگاه موافقان اربعین اول را تأیید می کند.
 1395/04/27
3
تحقیقی در باره اربعین حسینی
مسئله اربعین سید الشهداء(علیه السلام) و این که آیا خاندان آن حضرت پس از رهایی از اسارت یزید قصد عزیمت به کربلا را داشته و نیز آیا توانسته اند در آن روز به زیارت آن مضجع شریف نایل آیند و مرقد مطهرش را زیارت کنند، از جمله مسائلی است که از دیرباز صاحب نظران در باره آن اختلاف نظر داشته و هریک با استشهاد به ادله تاریخی برای اثبات یا نفی آن تلاش کرده اند
 1395/04/27

نظرات


ارسال نظر


Arbaeentitr

 فعالیت ها و برنامه ها

 احادیث

 ادعیه و زیارات