ستاد مرکزی اربعین|کمیته فرهنگی، آموزشی

banner-img banner-img-en
logo

 ادبیات و پژوهش


آيا امام حسين(ع) در روز «تَرويه» حج خود را نا تمام گذاشت

چاپ
مشهور است امام حسين(ع) در روز هشتم ذي‌الحجه، حج خود را نيمه تمام رها كرد در حالي كه در اين شرايط زمانى ويژه كه اوج حضور حاجيان از سرتاسر نقاط مختلف در مكه، عرفات و منا است بهترين فرصت تبليغى براى آن حضرت فراهم آمده بود!

روز هشتم ذي‌الحجه معروف است به «يوم الترويه». يكي از سؤالاتي كه درباره حضرت سيدالشهداء(ع) در دهه اول ذي الحجه مطرح مي‌شود اين است كه چرا امام حسين عليه‌السلام حج خود را در روز «ترويه» ناتمام گذاشت و مكه را ترك كرد.

مركز پاسخگويي به سؤالات ديني به اين شبهه پاسخ گفته است كه در ادامه مي‌خوانيد:

قبل از آن كه به تحليل تاريخى اين پرسش بپردازيم، بايد اين نكته را متذكر شويم كه از ديدگاه فقهى، اين سخن مشهور كه امام حسين عليه‌السلام حج خود را نيمه تمام گذاشت، سخن نادرستى است؛ زيرا امام در روز هشتم ذى حجه «يوم الترويه» از مكه خارج شد (۱).در حالى‏ كه اعمال حجّ كه با احرام در مكه و وقوف در عرفات شروع مى‏‌شود از شب نهم ذى حجه آغاز مى‌‏شود. بنابراين، امام اصولاً وارد اعمال حج نشده بود، تا آن را نيمه تمام گذارد.

بله، مسلماً آن حضرت در هنگام ورود به مكه، عمره مفرده انجام داد و چه بسا در طول اقامت چند ماهه خود در مكه و احتمالاً در فاصله‏‌هاى مختلف، اقدام به انجام اعمال عمره كرده بود. اما انجام اعمال عمره مفرده، به معناى ورود در اعمال حج نمى‌‏شود. در برخى از روايات تنها از انجام عمره مفرده از سوى حضرت سيدالشهدا(ع) سخن به ميان آمده است.(۲)

گرچه معروف و مشهور است و در برخي كتاب‌ها مانند «الارشاد» شيخ مفيد آمده كه حضرت حج خود را تبديل به عمره كرد و طواف و سعي انجام داد و از احرام بيرون آمد چون نمي‌توانست حج خود را تكميل كند. (۳) ولي به نظر بعيد مي‌آيد كه آن حضرت به احرام حج محرم شده باشد چون كسي كه مي‌خواهد اعمال حج را انجام دهد علي القاعده روز هشتم يا روز نهم ذي الحجه محرم مي‌شود و جهتي براي محرم شدن زودتر از موعد مقرر نيست.

براي تاييد اين مطلب رواياتي در كافي نقل شده كه به برخي از آنها اشاره مي‌كنيم:

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ خَرَجَ فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ مُعْتَمِراً ثُمَّ رَجَعَ إِلَى بِلَادِهِ قَالَ لَا بَأْسَ وَ إِنْ حَجَّ فِي عَامِهِ ذَلِكَ وَ أَفْرَدَ الْحَجَّ فَلَيْسَ عَلَيْهِ دَمٌ فَإِنَّ الْحُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ ع خَرَجَ قَبْلَ التَّرْوِيَهِ بِيَوْمٍ إِلَى الْعِرَاقِ وَ قَدْ كَانَ دَخَلَ مُعْتَمِراً .(۴)

از امام صادق عليه‌السلام نقل شده كه فرمود: امام حسين(ع) قبل از روز هشتم ذي الحجه از مكه خارج شد در حالي كه قبلا در ماه حج با احرام عمره، به قصد انجام عمره وارد مكه شده بود و عمره انجام داده بود.

از اين روايت بر نمي‌آيد كه حضرت حج خود را تبديل به عمره كرده باشد.

در روايت ديگر امام صادق(ع) فرمود:

قَدِ اعْتَمَرَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ ع فِي ذِي الْحِجَّهِ ثُمَّ رَاحَ يَوْمَ التَّرْوِيَهِ إِلَى الْعِرَاقِ وَ النَّاسُ يَرُوحُونَ إِلَى مِنًى وَ لَا بَأْسَ بِالْعُمْرَهِ فِي ذِي الْحِجَّهِ لِمَنْ لَا يُرِيدُ الْحَجَّ .(۵)

امام حسين(ع) در ماه ذي الحجه عمره انجام داد و سپس در روز ترويه (هشتم) به سوي عراق حركت كرد و كسي كه نمي‌خواهد حج انجام دهد مي‌تواند عمره انجام دهد.

بله، مسلماً آن حضرت در هنگام ورود به مكه، عمره مفرده انجام داده و چه بسا در طول اقامت چند ماهه خود در مكه و احتمالاً در فاصله‏‌هاى مختلف، اقدام به انجام اعمال عمره كرده بود. اما انجام اعمال عمره مفرده، به معناى ورود در اعمال حج نيست و شايد وقتي كه خبر دار شد كه نيروهاي مخفي يزيد قصد ترور آن حضرت را در حرم دارند، تصميم گرفت به سوي عراق حركت كند آن زمان امام حسين(ع) براي انجام يك عمره ديگر محرم شد و آن را تكميل كرد و از احرام خارج شد و در روز ترويه يعني هشتم ذي الحجه به سوي عراق از مكه خارج شد.

از نقطه نظر تاريخى بالأخره اين پرسش باقى است كه با وجود آن كه يكى از علل انتخاب مكه، داشتن فرصت مناسب براى تبليغ ديدگاه خود بود؛ چرا در اين شرايط زمانى ويژه كه اوج حضور حاجيان از سرتاسر نقاط مختلف در مكه، عرفات و منا است و بهترين فرصت تبليغى براى آن حضرت فراهم آمده است ناگهان مكه را ترك كرد؟

به طور خلاصه مى‏‌توانيم علل اين تصميم ناگهانى را چنين ذكر كنيم:

۱- احتمال خطر جانى‏

از برخى عبارات امام حسين(ع) كه در مقابل ديدگاه شخصيت‌‏هاى مختلفى كه با بيرون رفتن آن حضرت از مكه و حركت به سوى كوفه مخالف بودند، ابراز شده چنين بر مى‏‌آيد كه امام عليه‌السلام ماندن بيشتر در مكه را مساوى با بروز خطر جانى براى خود مى‏‌دانست؛ چنانكه در جواب ابن عباس مى‏‌فرمايد: «كشته شدن در مكانى ديگر براى من دوست داشتنى‏‌تر از كشته شدن در مكه است»(۶)

نيز به عبداللَّه بن زبير فرمود: «به خداوند سوگند! اگر يك وجب خارج از مكه كشته شوم، براى من دوست داشتنى‏‌تر است تا آن كه به اندازه يك وجب در داخل مكه كشته شوم. به خداوند سوگند! اگر من به لانه‏‌اى از لانه جانوران پناه برم، مرا از آن بيرون خواهند كشيد تا آن چه را از من مى‏‌خواهند، به دست آورند» (۷)

نيز به برادرش محمد حنفيه، به صراحت از قصد ترور يزيد در محدوده حرم امن الهى نسبت به جان خود سخن به ميان آورد .(۸) بالاخره در بعضى از متون به صراحت سخن از اين مطلب به ميان آمده كه يزيد، عده‌‏اى را همراه با سلاح‏‌هاى فراوان براى ترور امام حسين(ع) در مكه فرستاده بود. (۹)

۲- شكسته نشدن حرمت حَرَم‏

در ادامه برخى از عبارات پيش گفته، تذكّر اين نكته از سوى حضرت سيدالشهدا(ع) وجود داشت كه نمى‏‌خواهد حرمت حرم امن الهى، با ريخته شدن خون او در آن شكسته شود؛ گرچه در اين ميان گناه بزرگ از آن قاتلان و جنايتكاران اموى باشد.

آن حضرت اين مطلب را در برخورد با عبداللَّه بن زبير و به گونه تعريض‌‏آميز نسبت به او كه بعدها در مكه موضع گرفته و لشكريان يزيد حرمت حرم را خواهند شكست به صراحت بيان مى‏‌دارد. ايشان در جواب ابن زبير مى‏‌فرمايد:.«پدرم (على عليه‌السلام) براى من نقل كرد كه در مكه قوچى است كه به وسيله آن حرمت شهر شكسته مى‏‌شود و من دوست ندارم كه مصداق آن قوچ باشم».(۱۰)

پي‌نوشت‌ها:

۱٫ واقعه الطف، ص۱۴۷

۲ . وسائل الشيعه، ج ۱، ص ۲۴۶، كتاب حج، باب ۷، ابواب العمره ج ۲ و ۳٫

۳ – شيخ مفيد، الارشاد ج ۲ ص ۶۸ .

۴و۵- الكافي ج: ۴ ص :۵۳۶

۶٫ابن كثير، البدايه و النهايه، ج ۸، ص ۱۵۹٫

۷٫واقعه الطف، ص ۱۵۲٫

۸٫سيد بن طاووس، لهوف، ص ۸۲٫٫

۹٫همان،ص۸۲٫

۱۰ . ابن اثير، الكامل فى التاريخ، ج ۲، ص ۵۴۶٫



منابع: مركز پاسخگويي به سؤالات ديني
ارسال کننده: مدیر پورتال
 عضویت در کانال آموزش و فرهنگ اربعین

چاپ

برچسب ها يوم الترويه - هشتم ذي‌الحجه - سيدالشهداء(ع)

نظرات


ارسال نظر


Arbaeentitr

 فعالیت ها و برنامه ها

 احادیث

 ادعیه و زیارات